Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 21 gości.

"Państwa komunistyczne" - czyli państwa robotnicze, zdegenerowane państwa robotnicze i zdeformowane państwa robotnicze - odpowiedź Borysowi Kowalikowi

Znaczek pocztowy - flagi zdegenerowanych i zdeformowanych państw robotniczych

-- Treść oryginalnej wiadomości --
 

Temat:

Państwa ruchu robotniczego

Data:

Mon, 1 Dec 2014 21:00:07 +0100

Nadawca:

Borys Kowalik <borysk5@gmail.com> 

Adresat:

redakcja@1917.net.pl 

 
 
Witam! Czytam od dawna waszą stronę internetową od dawna i mam jedno pytanie. Otó wg was wiele państw, podających się za komunistyczne nie jest nimi. Jakie zatem na przestrzeni dziejów kraje były takie? I jeszcze - jakie państwa obecnie są komunistyczne (bo Chiny na pewno nie)? Z poważaniem

 
ODPOWIEDŹ WR
 

Dziękujemy za  pytanie.
Po pierwsze, pojęcie „państwa komunistycznego” jest skrótem myślowym, ponieważ coś takiego  nigdy nie istniało, nigdzie nie istnieje i istnieć nie może. Jest to skrót myślowy podobny do mówienia o „polskich obozach koncentracyjnych”(państwem rządzi partia zwana komunistyczną, więc państwo jest „komunistyczne”; obozy były budowane w Polsce, więc były „polskie”). Dzieje się tak dlatego, ponieważ w społeczeństwie komunistycznym takim jak definiują je Marks i Lenin państwo powinno obumrzeć.
 Niewątpliwie istniały i nadal istnieją państwa rządzone przez partie uważające się za komunistyczne. Marksistów jednak od etykietek bardziej interesuje klasowy charakter państwa.
 
Czym jest państwo

Jak stwierdził Włodzimierz Lenin powołując się na Fryderyka Engelsa:

Państwo jest wytworem społeczeństwa na określonym szczeblu rozwoju; państwo jest przyznaniem, że społeczeństwo to zaplątało się w nierozwiązalnej sprzeczności z samym sobą, rozszczepiło się na nieprzejednane przeciwieństwa, dla których pozbycia się nie posiada siły. Aby te przeciwieństwa, aby klasy o sprzecznych interesach ekonomicznych nie pożarły wzajemnie siebie i społeczeństwa w bezpłodnej walce, stała się niezbędną siła, stojąca pozornie ponad społeczeństwem, siła, która by łagodziła starcia, utrzymując je w granicach 'porządku”. Tą siłą, pochodzącą ze społeczeństwa, lecz wywyższającą się ponad społeczeństwo, coraz to bardziej siebie z niego wyodrębniającą - jest państwo. [1]
 
Według Engelsa, cechy charakterystyczne państwa to terytorialny podział poddanych i władza publiczna.  Do powstania instytucji państwa przyczynił się podział klasowy społeczeństwa. Engels jako przykład państwa posiadającego wybitnie klasowy charakter podaję demokrację ateńską.
90 000 obywateli ateńskich tworzyło w stosunku do 365 000 niewolników tylko klasę uprzywilejowaną. Armia ludowa demokracji ateńskiej była arystokratyczną władzą publiczną w stosunku do niewolników i trzymała ich w karbach, ale aby utrzymać w karbach również obywateli niezbędna stała się (…)  żandarmeria. Władza publiczna istnieje w każdym państwie, składa się ona nie tylko z uzbrojonych ludzi ale i dodatków rzeczowych, jak więzienia i wszelkiego rodzaju instytucje przymusu jakich nie znało społeczeństwo rodowe [2]
 
Jak podsumował te wnioski Lenin państwo jest organem panowania klasowego, organem ucisku jednej klasy przez drugą, jest stworzeniem „ładu”, który legalizuje i u-trwala ten ucisk, łagodząc starcia klas. [3]
 
Jak uogólnia swoje wnioski Engels (cytowany przez Lenina):

Ponieważ państwo powstało z potrzeby utrzymania na wodzy przeciwieństw klasowych, ponieważ powstało ono zarazem w toku samych starć tych klas, jest więc z zasady państwem najsilniejszej, ekonomicznie panującej klasy, która przy pomocy państwa staje się również politycznie panującą klasą i uzyskuje w ten sposób nowe środki do ujarzmienia i wyzysku klasy uciskanej”... Nie tylko państwo starożytne i państwo feudalne były organami wyzysku niewolników i chłopów pańszczyźnianych, lecz i 'współczesne państwo oparte na przedstawicielstwie jest narzędziem wyzysku pracy najemnej przez kapitał. [4]
 
W tym sensie możemy więc mówić o „państwach feudalnych” w których państwo
reprezentuje interesy klasowe kleru i szlachty, czy „państwach kapitalistycznych” gdzie instytucje państwa bronią interesów burżuazji.  Oczywiście ten podział nie jest idealnie czarno-biały,  czasami, jak zauważyli Engels i Lenin, może zdarzyć się sytuacja chwilowej równowagi sił klasowych.
 
Jako wyjątek zdarzają się niekiedy okresy, kiedy siły klas walczących równoważą się o tyle, że władza państwowa uzyskuje chwilowo pewną samodzielność w stosunku do obu klas jako pozorny rozjemca między nimi”.. . Taką była monarchia absolutna XVII i XVIII stulecia, bonapartyzm pierwszego i drugiego cesarstwa we Francji, Bismarck w Niemczech.
 
Takim jest - dodamy od siebie - rząd Kiereńskiego w republikańskiej Rosji, gdy przeszedł do prześladowania rewolucyjnego proletariatu, w chwili, kiedy Rady, dzięki kierownictwu demokratów drobnomieszczańskich, są już bezsilne, burżuazja zaś nie jest jeszcze dostatecznie silna, aby je po prostu rozpędzić:[5]
 
 
Ze względu jednak na sprzeczności klasowe, okresy równowagi sił nie trwają jednak długo – po monarchii absolutnej XVIII wieku nastąpiła Wielka Rewolucja Francuska i okres panowania klasowego burżuazji, po Bismarcku – rewolucja niemiecka, upadek cesarstwa i powstanie burżuazyjnej Republiki Weimarskiej i wielokrotne próby i krótkotrwałe stworzenie państwa robotniczego (Bawarska Republika Rad),  natomiast po wspomnianym przez Lenina na żywo okresie dwuwładzy w roku 1917,  po Rewolucji Październikowej klasą panującą stał się proletariat. Tak więc w gruncie rzeczy poprawne jest mówienie o „państwach kapitalistycznych” i „państwach robotniczych”.
 
 
Państwa robotnicze
 
W momencie kiedy władzę państwową przejmuje proletariat, mówimy o państwie robotniczym. Sam fakt przejęcia władzy politycznej nie oznacza, jednak automatycznego zniesienia wszelkich różnic i sprzeczności klasowych w społeczeństwie – w państwach tych istniały nieproletariackie klasy i warstwy społeczne – chłopstwo  (stanowiące większość społeczeństwa w słabo rozwiniętych gospodarczo państwach w XX wieku), biurokracja (jak w stalinowskim ZSRR), a nawet burżuazja (okres NEPu w ZSRR).  
 Według nas historycznie istniejące (w większości zdegenerowane bądź zdeformowane) państwa robotnicze to ZSRR, Polska w latach 1945-89, Czechosłowacja w latach 1948-89 , NRD w latach 1949-89, Bułgarska Republika Ludowa, Rumuńska Republika Ludowa/Socjalistyczna Republika Rumunii , Federacyjna Ludowa Republika Jugosławii/Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugosławii, Albańska Republika Ludowa przez cały okres swojego istnienia.
 
Przy czym jedynie Rosja Radziecka w pierwszych latach po Rewolucji Październikowej była „zdrowym” państwem robotniczym, czyli takim, w którym proletariat posiada władzę polityczną. Narzędziem politycznej władzy proletariatu nad państwem były rady (tzw. Sowiety). Z czasem jednak władza rad została ograniczana na rzecz wpływów partii, w obliczu przejścia wszystkich niebolszewickich partii politycznych na stronę kontrrewolucji ukształtował się system jednopartyjny, co sprzyjało wszechwładzy biurokracji i ograniczaniu demokracji robotniczej.  Jeszcze Włodzimierz Lenin w kilka lat po rewolucji określił Rosję Radziecką jako „państwo robotniczo-chłopskie z biurokratycznym wypaczeniem” [6]
 
Zdegenerowane państwa robotnicze
 
 
Jak wspomina polski trockista Isaac Deutscher w tekście „Ostatni dylemat Lenina” opisując biurokratyczne wynaturzanie się władzy radzieckiej w Rosji:
 
 
 Nowa administracja wchłonęła większość starej carskiej biurokracji. Dalekie od rozpuszczenia się w „ludu pod bronią” nowe państwo, podobnie jak stare, było „oddzielone od ludu i wyniesione ponad lud”. Na czele państwa stała stara gwardia partii, bolszewiccy święci Lenina. Stworzony został system jednopartyjny. To, co miało być parapaństwem, było faktycznie superpaństwem [7]
 
 
Jak pisze Deutscher, Lenin zdawał sobie sprawę, że poszedł był za daleko i że nowa machina władzy przekształca się w karykaturę jego zasad. Czuł się wyalienowany od państwa, które sam stworzył.[8]
 
Dla ustanowienia socjalizmu, czyli do przejścia to nowego typu formacji społecznej, w której państwo  zamiast być specjalną siłą do dławienia pracującej i wyzyskiwanej większości zacznie być jej reprezentantem – a co za tym idzie – zacznie obumierać konieczne jest zdławienie dawnych klas wyzyskiwaczy  (przede wszystkim burżuazji), osiągnięcie przez państwo czy też grupę państw przodującej pozycji w świecie i niezależność ekonomiczna i polityczna od krajów w których istnieje jeszcze poprzedni typ formacji społecznej (kapitalizm).[9]
 
Pierwszy warunek – zdławienie dawnych wyzyskiwaczy towarzyszy najczęściej rewolucji proletariackiej i w momencie kiedy burżuazja zostaje zdławiona, mamy do czynienia z wytworzeniem się państwa robotniczego i dyktatury proletariatu. Jak przyznał niegdyś Karol Marks, bez odpowiedniego rozwoju sił wytwórczych komunizm jest niemożliwy do osiągnięcia, a uspołecznienie sprowadzić  się do uspołecznienia nędzy, a społeczeństwo zostanie pochłonięte walka o rzeczy niezbędne do życia. [10]
 
 
Z racji faktu, że pierwsza w historii rewolucja proletariacka miała miejsce w kraju kulturalnie i gospodarczo zacofanym, warunki rozwoju państwa robotniczego nie zostały spełnione. Z racji masowego ubóstwa, kulturalnego zacofania mas i klęski rewolucji robotniczych w Niemczech i innych krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo, nie zaistniały obiektywne warunki zwycięstwa socjalizmu. Zamiast tego, w wyniku konieczności obsługi uprzywilejowanych grup potrzebnych dla obrony, przemysłu, techniki i nauki biurokracja usamodzielniła się politycznie od proletariatu[11]. W ten sposób powstał twór, który Trocki nazwał zdegenerowanym państwem robotniczym [12].
 
 
Zdeformowane państwa robotnicze
 
 
Po drugiej wojnie światowej w krajach Europy wschodniej należących do radzieckiej strefy buforowej pod zarządem pro-radzieckiej biurokracji doszło do nacjonalizacji środków produkcji i ustanowienia gospodarki planowej wzorowanej na ZSRR. Kraje te w znacznym stopniu upodobniły się do ZSRR, kapitalizm nie został tam jednak obalony przez rewolucyjną akcję mas, lecz przez militarno-biurokratyczne działanie biurokracji radzieckiej. [13] Trzeci Kongres IV Międzynarodówki, który obradował w Paryżu w kwietniu 1951 nazwał tę formę władzy politycznej zdeformowanym państwem robotniczym[14]. Według IV Międzynarodówki, biurokratyczna deformacja tych państw była tego samego rzędu co w ZSRR, a proletariat tak samo został pozbawiony władzy politycznej.
 
 
 
Zadania awangardy proletariackiej i kontrrewolucja
 
Zadanie rewolucyjnej awangardy  w zdeformowanych państwach robotniczych, podobnie jak w zdegenerowanych państwach robotniczych polegało na przeprowadzeniu rewolucji politycznej. W przeciwnym razie, jeżeli biurokracja pozostanie u władzy, poszuka oparcia swojego panowania w stosunkach własności, co przeistoczy ją w nową warstwę posiadaczy [15]. Scenariusz rozważany przez Lwa Trockiego sprawdził się w latach 1989-92 w Europie Wschodniej, ZSRR i Chinach. Przy czym w Europie Wschodniej, Rosji i Azji Środkowej doszło do przywrócenia demokracji burżuazyjnej, a w Chinach władza „komunistycznej” biurokracji partyjno-państwowej została utrzymana.
 
Chińska Republika Ludowa
 
 
Chińską Republikę Ludową można uważać za zdeformowane państwo robotnicze mniej więcej w latach 1949-1992, czyli do momentu, w którym Komunistyczna Partia Chin przyjęła oficjalnie doktrynę „socjalistycznej gospodarki rynkowej” i gdy po kapitalistycznej kontrrewolucji w Europie Wschodniej, stłumieniu ruchu protestu na placu Tiananmen  KPCh w pełni jawnie zaczęła wspierać ekspansję wielkiego biznesu i restauracje kapitalizmu . Nastąpiło to po kilkunastu latach polityki liberalizacji ekonomicznej (dekolektywizacja rolnictwa, wpuszczenie zagranicznych kapitalistów). Jak opisuje moment jawnego przejścia Komunistycznej Partii Chin na stronę kapitału Międzynarodowa Tendencja Marksistowska:
 
Połączony efekt protestu Tiananmen upadek stalinizmu w Europie Wschodniej i ZSRR miał głęboki wpływ na chińską biurokrację. Po tych wydarzeniach kierownictwo Komunistycznej Partii Chin postanowiło przyspieszyć proces "reform rynkowych". Zaczęło ono postrzegać restaurację kapitalizmu jako rozwiązanie własnego kryzysu, ale zostały one ustalone tak, że proces odbędzie się pod kontrolą biurokracji. W istocie oznaczało to, że biurokracja przygotowuje grunt do przekształcenia się w nową klasę kapitalistyczną.   
 
Fakt, że biurokracja porusza się w tym kierunku, nie oznacza, że musi odnieść sukces w zakończeniu procesu restauracji kapitalizmu. Jedna rzecz to deklarować intencję, inna to je zrealizować. Gdyby nastąpiło poważne załamanie kapitalistycznego Zachodu w skali podobnej do  roku 1929 sytuacja mogła by wyglądać inaczej. Ale, nie doszło to do  skutku. Boom na zachodzie został przedłużony z powodu szeregu czynników, które opisaliśmy w innych opracowaniach. Spiętrzył tylko nowe sprzeczności, powodując jeszcze większy kryzys. Ale Chińska biurokracja nie rozumiała tego. Nie prezentowała rozumienia tych procesów lecz reagowała  empirycznie na wydarzenia. Wszystko, co widzieli i rozumieli to kapitalizm przeżywający światowym boom i upadający stalinizm.   
 
Wnioski jakie biurokracja wyniosła ze wszystkich tych wydarzeń były jasne w 1992 roku. W tym to roku XIV Zjazd Partii  oficjalnie porzucił koncepcję dominacji sektora państwowego w gospodarce. Ogłoszono plan utworzenia tzw. "socjalistycznej gospodarki rynkowej z chińskimi cechami ". W tym samym roku Deng rozpoczął nowy etap w "programie reform", jak go nazwano. Wybrał się na objazd do specjalnej strefy Shenzen i wygłosił słynną deklarację: "Tak długo, jak przynosi to ​​pieniądze, jest dobre dla Chin." Był to kolejny ważny punkt zwrotny w rozwoju systemu.[16]
 
 
Mimo formalnej „komunistycznej” otoczki władzy, już od ponad 20 lat państwo chińskie, tak jak w innych państwach stalinowskich i post-stalinowskich jest tożsame z partią, jest w rękach kapitału i pod względem priorytetów polityki gospodarczej interes burżuazji jest ważniejszy niż interes klasy robotniczej, czego dowodem jest rezygnacja z polityki promowania państwowej własności przemysłu na rzecz własności prywatnej.
 
 
Jeśli chodzi o obecny stan gospodarki Chin, to fakt dokonania się kapitalistycznej kontrrewolucji mimo nadal podtrzymywanej symboliki komunistycznej i nazwy rządzącej partii jest niewątpliwy i z każdym rokiem posuwa się naprzód. Jak stwierdził Vincent Kolo w swojej analizie kapitalistycznej kontrrewolucji w ChRL:
 
Marksiści nie bazują na wrażeniu że Chiny są nadal Komunistyczne (Stalinowskie) poprzez symbole państwowe i okazjonalną frazeologie. Ta zewnętrzna skorupa jest zupełnie drugorzędnym czynnikiem: tak jak w innych krajach są partie komunistyczne czy socjaldemokratyczne, które kultywują świętowanie1 maja i śpiewają Międzynarodówkę na pochodach, jednocześnie są bezwolnymi wykonawcami polityki kapitalistycznej.. Charakter klasowy jakiegokolwiek organizmu społecznego, reżimu czy partii jest determinowane przez interesy klasowe którym służy – ich bazę społeczną.
Reżim maoistowski działał tak by blokować wszelkie niezależne ruchy klasy robotniczej używając mieszanki przebiegłości, politycznych manewrów i represji. Ale w tym samym czasie by zachować własne przywileje i władzę bronił własności państwowej i socjalnych zdobyczy rewolucji. To nadawało reżimowi sprzeczny charakter – kombinację cech reakcyjnych i postępowych. Jednak obecnie już tak nie jest. Rozparcelowując się na rzecz kapitalizmu państwo chińskie zatraciło swój dualistyczny, sprzeczny charakter.
 
 
Trocki opisał biurokrację stalinowską jako rakową narośl na ciele państwa robotniczego. Wyjaśniał iż „Nowotwór może rosnąć do olbrzymich rozmiarów i zdusić żywy organizm, lecz sam nigdy nie może stać się samodzielnym organizmem. (Klasowy charakter państwa radzieckiego, 1933).
 
Nowotwór chińskiej biurokracji nie może posiadać własnego życia bazując na środkach produkcji ani nie jest nośnikiem postępowych osiągnięć socjalnych rewolucji 1949 roku. Wręcz przeciwnie. W czasach stalinizmu czy maoizmu te osiągnięcia istniały w świadomości i dzięki „ciśnieniu” wywieranego przez masy robotników, chłopów i biedoty, pomimo dezorientującej roli biurokracji. Jak również stwierdza Trocki, " Istnienie biurokracji – niezależnie od wszystkich jej różnorodnych form i różnic ciężaru gatunkowego, cechuje każdy ustrój klasowy. Jej siła ma charakter odblasku. Biurokracja jest nierozerwalnie związana z klasą ekonomicznie panującą, żywi się za pośrednictwem jej społecznych korzeni, razem z nią trzyma się i pada. ". (ibid.).
 
 
Która klasa rządzi dziś chińską ekonomią? Wraz z destrukcją gospodarki planowej nie może to być klasa robotnicza. Część ex-maoistowskiej biurokracji przekształciła się poprzez „proces reform” w klasę posiadaczy.
 
 
Splot własności prywatnej i państwowej nie jest niewzruszony ale płynny obejmujący szerokie pole występowania przedsięwzięć państwowo- prywatnych.. Kapitaliści są zależni od państwa w kwestii kontraktów, pożyczek, przychylności i nade wszystko ochrony przed klasą pracującą. Spośród 20 000 najbogatszych biznesmenów Chin 90% to członkowie lub krewni członków KPCh.[17]
 
Obecnie istniejące zdeformowane państwa robotnicze – Kuba i Korea Północna
 
Na dziś dzień za zdeformowane państwa robotnicze należy uznać Kubę i Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną. W obu tych krajach władza burżuazji, obalona odpowiednio w latach 1959-1961 na Kubie i w latach 1945-1948 w KRLD nie została (jeszcze) przywrócona.
O przebiegającym procesie kapitalistycznej kontrrewolucji na Kubie pisaliśmy w artykule Kuba - cicha kontrrewolucja"



Marksistowską krytykę oficjalnej ideologii w innym zdeformowanym państwie robotniczym - Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej zawarliśmy w tekście pt. "Dżucze - krytyczna analiza marksistowska"
Przypisy:
 
 
[1] W.I. Lenin, Państwo a rewolucja
https://www.marxists.org/polski/lenin/1917/par/01.htm
 
[2]Fryderyk Engels, Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1948, str. 174
 
 [3] tamże
 
 [4] W.I. Lenin, Państwo a rewolucja https://www.marxists.org/polski/lenin/1917/par/01.htm
 
 
[5]tamże
 
[6]Paweł Szelegieniec, Antystalinowscy komuniści w Wielkiej Brytanii  
http://www.1917.net.pl/?q=node/3191  
http://1917.net.pl/?q=node/2538  
http://1917.net.pl/?q=node/3190 
 
 
[7] Izaak Deutscher, Ostatni dylemat Lenina
http://www.1917.net.pl/node/592 
 
 
[8] tamże
 
 
[9] Krzysztof Wójcicki, Stalinizm a rewizjonizm
http://www.1917.net.pl/node/2784
 
[10] Lew Trocki, Zdradzona rewolucja
 http://www.marxists.org/polski/trocki/1936/zdr-rew/index.htm
 
 
[11]tamże
[12] Leon Trotsky, The USSR and Problems of the Transitional Epoch www.marxists.org/archive/trotsky/1938/tp/tia38.htm
[13] Class Nature of Eastern Europe  Resolution Adopted by the Third Congress of the Fourth International—Paris, April 1951 
http://marxists.org/history/etol/document/fi/1950-1953/fi-3rdcongress/1951-congress08.htm
 
 
[14] tamże
 
 
[15] Lew Trocki, Zdradzona Rewolucja
 
https://www.marxists.org/polski/trocki/1936/zdr-rew/09.htm#0904 
[16] IMT: Chiński długi marsz ku kapitalizmowi - cześć III - czasy Denga Xiaopinga i intensywne reformy rynkowe
http://www.1917.net.pl/node/17811
 
 
[17] Vincent Kolo: Kapitalistyczna kontrrewolucja w Chinach
 
http://www.1917.net.pl/node/145
 

Społeczność

future2