Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 13 gości.

Paweł Kamiński: Koronawirus jako zaraza kapitalizmu

medycyna - stetoskop i skalpel

Od grudnia ubiegłego roku epidemia COVID-19 zatacza coraz szersze kręgi. Może się wydawać, że pandemia jako katastrofa naturalna nie stanowi kwestii politycznej czy ekonomicznej. Jednak o tym, jak społeczeństwo radzi sobie z katastrofami naturalnymi decyduje jego organizacja i dlatego istotne jest zrozumienie, jak system stawiający prywatne zyski wyzyskującej mniejszości ponad potrzeby większości przyczynił się do zaostrzenia obecnego globalnego kryzysu zdrowotnego.
 
Kontrrewolucja i koronawirus
 
Koronawirus dokonał „przeskoku” ze zwierzęcia (prawdopodobnie z nietoperza) na człowieka w grudniu 2019 roku na „mokrym targu” w Wuhan. Targ odwiedziło 27 spośród pierwszych 41 zarażonych.i Na chińskich „mokrych targach” sprzedawane są żywe zwierzęta, które zarzynane są na miejscu. Różnorodność sprzedawanych zwierząt, w tym dzikich (jak nietoperze, węże, pangoliny itd.) oraz często niehigieniczne warunki ich przechowywania i uboju sprawiają, że targowiska te są idealnym i częstym miejscem „przeskakiwania” infekcji ze zwierząt na ludzi i źródłami epidemii.
 
Obecnie chińskie władze zamknęły wszystkie „mokre targi”. Podobnie postąpiono w 2003 roku po wybuchu epidemii SARS i w 2013 roku po epidemii ptasiej grypy H7N9, jednak w obu przypadkach po kilku miesiącach zakaz zniesiono. Stanie się jasne, dlaczego - mimo nacisków ekspertów – rząd Chin nie zamknie „mokrych targów” na stałe, gdy zrozumiemy, że są one owocem biurokratycznej kontrrewolucji i immanentnym elementem chińskiego kapitalizmu.
 
Wszystko zaczęło się w II połowie lat 70. ubiegłego stulecia, gdy chińska biurokracja pod przewodnictwem Denga Xiaopinga przystąpiła do restauracji kapitalizmu poprzez zniesienie pełnego zatrudnienia, prywatyzację państwowych przedsiębiorstw i ograniczenie planowania na rzecz rynku.
 
W 1978 r.ii rozpoczęła się reforma rolnictwa, której efektem była prywatyzacja spółdzielni i państwowych gospodarstw rolnych na rzecz drobnych rolników wśród, których promowano specjalizację, w tym hodowlę m.in. kurcząt, kaczek czy świń. W latach 90. Chiny w celu zwiększenia produkcji rolnej zaczęły promować „smocze przedsiębiorstwa” (longtou qiye) - wielkie konglomeraty przemysłowej produkcji żywności. Stworzyły one zintegrowane łańcuchy dostaw, często koncentrujące się na rzeźniach i zakładach przetwórczych, oraz kontraktowały zwierzęta rolnikom indywidualnym.
 
Nastąpiła ogromna konsolidacja, ponieważ niezależni drobni hodowcy byli stopniowo wypierani z hodowli zwierząt, szczególnie trzody chlewnej czy drobiu, ponieważ ceny spadły zbyt nisko, a koszty inwestycji wzrosły. Większość chłopów, którzy nie mogli przeżyć jako niezależni, drobni właściciele, przekształciło się albo w chałupników produkujących dla konglomeratów, albo ulegli całkowicie proletaryzacji.
 
Niektórzy rolnicy zdecydowali się na hodowlę dzikich zwierząt, które można było sprzedawać z wyższymi zyskami na niszowych rynkach. Hodowcy ci dostarczają swoje towary przede wszystkim na „mokre targi”. Targowiska te często mają nieformalne łańcuchy dostaw, które umożliwiają drobnym gospodarstwom transport zwierząt na rynek bez udziału dużych firm przetwórczych, które posiadają rzeźnie i kontrolują supermarkety.
 
Mięso dzikich zwierząt jest sprzedawane na „mokrych targach” po cenach wyższych niż wieprzowina czy mięso drobiowe, dlatego pozostaje ono towarem niszowym.iii Oznacza to, że klientela kupująca mięso nietoperzy czy pangolinów jest bogatsza niż przeciętny Chińczyk. Państwo będące narzędziem chińskiej burżuazji jedynie tymczasowo zamyka „mokre targi” i niechętnie walczy z handlem dziczyzną z hodowli. Nie chce ono odebrać kapitalistom ich ulubionych rarytasów. Rynek zaś zyskami nagradza hodowców zaspokajających popyt.
 
Widzimy, że chińska restauracja kapitalizmu stworzyła idealne warunki umożliwiające powstawanie potencjalnie śmiercionośnych infekcji i epidemii. Zastępując gospodarkę planową kapitalistyczną chińscy biurokraci sprywatyzowali produkcję rolną i podporządkowali ten sektor bodźcom rynkowym. Immanentna tendencja do koncentracji kapitału oraz preferencyjna polityka wobec wielkiej burżuazji rolnej zmusiła drobnych producentów i sprzedawców to stworzenia warunków niebezpiecznych dla zdrowia publicznego, a rynek (i rząd) ich za to nagradza.
 
Globalna epidemia w globalnym kapitalizmie
 
Kapitalizm jako pierwszy sposób produkcji w historii ludzkości stworzył gospodarkę światową. Mimo, że jest to rezultat wyzysku i ucisku na ogromną skalę, to jest to jednocześnie wielka, postępowa zdobycz kapitalizmu i jakakolwiek postępowa, proletariacka polityka wymaga uznania światowej gospodarki jako faktu. Konieczne jest również zrozumienie, jak należy pojmować gospodarkę światową.
 
Jak pisał Lew Trocki w 1930 r.: „Marksizm nie wychodzi od gospodarski światowej jako sumy narodowych części, ale jako ogromnej, niezależnej rzeczywistości, która została stworzona przez międzynarodowy podział pracy i rynek światowy, i która dominuje nad rynkami narodowymi w obecnej epoce. Siły wytwórcze społeczeństwa kapitalistycznego już dawno wyrosły poza granice narodowe.”iv
 
Oznacza to, że stosunek poszczególnych gospodarek narodowych do gospodarki światowej można porównać do stosunku poszczególnych organów do organizmu jak całości. Usunięcie organu z ciała oznacza śmierć tego organu. Oddzielenie od siebie poszczególnych organów oznacza zarówno śmierć tych organów jak i kres istnienia organizmu. Analogicznie niemożliwe jest stworzenie żywotnej, izolowanej gospodarki narodowej oddzielnie od gospodarki światowej czy poćwiartowanie gospodarki światowej na samowystarczalne jednostki narodowe. Autarkia jest reakcyjną utopią.
 
Jednocześnie utopią jest również kapitalistyczne państwo światowe. Na arenie politycznej konkurencja kapitalistyczna przybiera postać konkurencji (krwawej i bezkrwawej) między państwami narodowymi oraz między blokami tych państw. Jak wyjaśniał Lenin:
 
„w warunkach kapitalizmu jest nie do pomyślenia inna podstawa dla podziału sfer wpływu, interesów kolonij itp., jak tylko układ sił uczestników podziału, sił ogólno-ekonomicznych, finansowych, wojskowych itd. Siły zaś tych uczestników podziału zmieniają się niejednakowo, ponieważ równomiernego rozwoju poszczególnych przedsiębiorstw, trustów, gałęzi przemysłu, krajów przy kapitalizmie być nie może. (...) Czyż jest «do pomyślenia», ażeby po upływie dziesięciu, dwudziestu lat układ sił pomiędzy mocarstwami imperialistycznymi pozostał nie zmieniony? Absolutnie nie do pomyślenia. Dlatego też «interimperialistyczne» albo «ultraimperialistyczne» związki w rzeczywistości kapitalistycznej (...) bez względu na to, w jakiej formie te związki są zawierane, czy to w formie jednej koalicji imperialistycznej przeciwko innej koalicji imperialistycznej, czy też w formie powszechnego sojuszu wszystkich mocarstw imperialistycznych - są nieuchronnie tylko «pauzami» pomiędzy wojnami. Pokojowe sojusze przygotowują wojny i same z kolei wyrastają z wojen warunkując się wzajemnie, rodząc zmianę form walki pokojowej i niepokojowej z jednego i tego samego gruntu imperialistycznych związków i wzajemnych stosunków gospodarstwa światowego i polityki światowej.”v
 
Z faktu nieustającej konkurencji między państwami kapitalistycznymi wynika niemożliwość trwałego zjednoczenia, a jedynie możliwość przejściowych sojuszy pod hegemonią tego czy innego wielkiego mocarstwa imperialistycznego. Oznacza to, że dla imperializmu charakterystyczna jest ostra sprzeczność między jego globalną bazą ekonomiczną a narodową nadbudową polityczną. Jak zwrócił uwagę lewicowo-burżuazyjny ekonomista Thomas Pikettyvi, w warunkach ekonomicznej globalizacji jedną z nielicznych rzecz nad którymi państwa narodowe mają faktyczną kontrolę, są ich granice. Dlatego spory polityczne coraz częściej koncentrują się nad kontrolą granic i przepływu ludności.
 
Potwierdzenie tego faktu znajdujemy w reakcji na obecną pandemię niektórych państw, które zdecydowały się na „zamknięcie granic”. Mamy tutaj do czynienia ze sporą dozą teatru politycznego skrywającą polityczną niemoc, ponieważ – jak wspomnieliśmy – autarkia jest niemożliwa. Niemożliwe jest wstrzymanie eksportu i importu, niemożliwa jest całkowita rezygnacja z pracy imigrantów ekonomicznych.
 
Przykładowo, polski rząd „zamknął granice”vii dla obcokrajowców… z wyjątkiem małżonków i dzieci obywateli polskich, osób posiadających Kartę Polaka i osoby posiadające prawo stałego lub czasowego pobytu na terenie RP lub pozwolenie na pracę. Obywatele polscy wracający do kraju mają obowiązek odbyć 14-dniową kwarantannę domową… z wyjątkiem osób z obszarów przygranicznych, które mieszkają w Polsce, ale pracują na co dzień w kraju sąsiednim (analogicznie jest z obcokrajowcami, którzy mieszkają zagranicą, ale na co dzień pracują w Polsce) oraz kierowców transportu kołowego. Rząd zapewnia również, że import i eksport towarów będzie się odbywał bez zakłóceń. Analogiczne wyjątki zastosowały inne kraje, które „zamknęły granice”, np. Ukrainaviii czy Daniaix.
 
Sprzeczność między światową gospodarką a państwem narodowym skutkuje również nacjonalistyczną krótkowzrocznością, która potencjalnie pogarsza sytuację. Zamknięcie przez Włochy bezpośrednich połączeń z Chinamix mogło przyczynić się do rozprzestrzenienia epidemii na państwa trzecie przez zakażone osoby podróżujące połączeniami pośrednimi. Polskę można swobodnie opuszczać i potencjalnie dalej rozprzestrzeniać epidemię, ponieważ granice „zamknięte” są tylko w jedną stronęxi. W USA administracja Trumpa dokonuje sabotażu walki z koronawirusem przez polityka masowych deportacji nieudokumentowanych imigrantów (w tym poprzez antyimigranckie naloty na ośrodki medyczne), która zniechęca ich do poddawania się testom na obecność wirusa i szukania pomocy medycznej.xii
 
Tymczasem konieczne jest uznanie pandemii jako problemu globalnego (a nie zbioru epidemii lokalnych) oraz potrzeby solidarności. Świat stanowi jeden łańcuch i o jego sile decyduje trwałość jego najsłabszego ogniwa. Negatywny dowód tego twierdzenia stanowi przypadek Włoch. Jest to kraj najsilniej po Chinach dotkniętych epidemią – do 15 marca w tym kraju odnotowano 15% wszystkich przypadków, 28% światowych zgonów i 3% światowych wyzdrowień.xiii
 
Po globalnym kryzysie kapitalizmu w 2008 roku Włochy należały do najbardziej dotkniętych krajów UE, przezwanych w prasie ekonomicznej „świniami” (PIGS – od pierwszych liter nazw tych krajów w języku angielskim: Portugalia, Irlandia/Włochy, Grecja, Hiszpania). Kraj poddano drakońskiej polityce cięć wymuszonej przez UE, a służby publiczne (w tym służbę zdrowia) poświęcono na ołtarzu „dyscypliny budżetowej”. Kolejne rządy kontynuowały tą neoliberalną politykę, szczególnie dotyczy to północy kraju, gdzie rządzi ksenofobiczna i skrajnie prawicowa Liga Północna. Liga dokonała w rządzonych przez siebie regionach dotkliwych cięć w służbie zdrowia, m.in. likwidując lekarzy rodzinnych. Regiony rządzone przez Ligę Północną są najciężej dotknięte przez epidemię.xiv W ponad 30 państwach przynajmniej jeden odnotowany przypadek infekcji dotyczył kogoś, kto przybył z Włochxv. Infekcję „importowały” z Włoch kraje tak różne jak Algieriaxvi, Białoruśxvii czy Kubaxviii.
 
Warto pamiętać, że Włochy to kraj imperialistycznego centrum sytuacja jest jeszcze gorsza w globalnych peryferiach, gdzie narzucana m.in. przez MFW neoliberalna polityka zaciskania pasa regularnie skutkuje cięciami w służbie zdrowia i innych służbach publicznych.xix Potrzeby całych społeczeństw poświęcane są dla zysków światowej oligarchii finansowo-przemysłowej.
 
Katastrofa naturalna to katastrofa polityczna
 
Przyroda nie zna kataklizmów czy katastrof naturalnych. Ściślej: nie istnieją kataklizmy „same w sobie”, zjawiska naturalne stają się katastrofami, gdy negatywnie oddziałują na społeczeństwo ludzkie. Rzeka występująca z brzegów po obfitych deszczach nie jest klęską żywiołową; klęską żywiołową staje się, jeśli na jej brzegach znajdują się ludzkie osiedla. Katastrofy naturalne są zawsze katastrofami społecznymi, a dopóki ludzkie społeczeństwo potrzebuje państw, również katastrofami politycznymi.
 
Wraz z rozwojem sił wytwórczych i zmianami stosunków produkcji zmianie ulegają stosunki człowieka z przyrodą. Dla koczowniczych łowców-zbieraczy wylew rzeki nie stanowi większego problemu; dla osiadłych rolników powódź stanowi katastrofę; dla społeczeństwa zdolnego zorganizować prace irygacyjne i zbudować kanały wylew rzeki jest czymś oczekiwanym i niezbędnym dla rolnictwa.
 
Epidemie pojawiły się po rewolucji neolitycznej (przejściu od koczowniczego do osiadłego trybu życia i od łowiectwa do zbieractwa), kiedy możliwe stało się przechodzenie nowych chorób zakaźnych ze zwierząt hodowlanych na ludzi, oraz rewolucji urbanistycznej (powstaniu ośrodków miejskich), kiedy skupienie się dużych zbiorowisk ludzkich na małej przestrzeni ułatwiło rozprzestrzenianie się zaraz. Wraz z rozwojem sił wytwórczych i powstaniem gospodarki światowej możliwe stało się przekształcanie się epidemii w pandemie.
 
Nie znaczy to, że postęp stanowi jedynie kumulację nieszczęść. Jednocześnie bowiem rozwój sił wytwórczych oznacza rozwój infrastruktury sanitarnej i medycyny. Jednak w przypadku każdego sposobu produkcji dochodzi w końcu do hamowania rozwoju sił wytwórczych przez stosunki produkcji, wówczas konieczne jest obalenie dotychczasowych stosunków produkcji i ustanowienie nowego sposobu produkcji. Jak widzieliśmy kapitalistyczne stosunki produkcji uniemożliwiają pełne wykorzystanie potencjału sił wytwórczych w walce z pandemią.
 
Mamy również pozytywne przykłady wskazujące, że usunięcie stosunków kapitalistycznych umożliwiłoby lepszą walkę z epidemią. Wielu naukowców i publikacji naukowych zdecydowało się publikować prace dot. COVID-19 z wolnym dostępem oraz umieszczać wyniki trwających badań na otwartych serwerach, aby usprawnić walkę z pandemią.xx Kierując się względami moralnymi naukowcy, czynią z wiedzy narzędzie zaspokajania palących ludzkich potrzeb, zamiast „własności intelektualnej” będącej towarem i źródłem monopolistycznych zysków.
 
Inny przykład to polityka Kuby. Jeszcze zanim na wyspie pojawiły się pierwsze przypadki infekcji, władze wprowadziły reżim epidemiologiczny zgodny z zaleceniami WHO.xxi Nastawiona na profilaktykę, darmowa i powszechna służba zdrowia ściśle monitorowała przypadki potencjalnych infekcji koronawirusem.xxii Na zgromadzeniach publicznych, w szkołach i zakładach pracy organizowano pogadanki na temat właściwych procedur w walce z epidemią. Po stwierdzeniu pierwszych przypadków 11 marca, priorytetem przemysłu tekstylnego uczyniono produkcję masek ochronnychxxiii (w odróżnieniu od państw kapitalistycznych, gdzie prywatne firmy zmniejszyły podaż masek i innych środków sanitarnych, aby podbić ich cenyxxiv). Kubańskie władze jednocześnie oświadczyły, że nie będą zamykać granicxxv i wyraziły gotowość pomocy innym krajom walczącym z pandemiąxxvi.
 
Działania Kuby stanowią tylko namiastkę tego, czego mogłaby dokonać gospodarka planowa kontrolowana nie przez biurokrację partyjno-państwową, ale demokratycznie oraz funkcjonującą nie na bazie wyspiarskiej gospodarki zrujnowanej przez embargo USA, ale na bazie gospodarki światowej. Socjalizm jest egzystencjalną koniecznością dla ludzkości. Kapitalizm sabotuje w sposób zorganizowany zaspokajanie ludzkich potrzeb w imię zysków garstki wyzyskiwaczy.
 
Przypisy:

ihttps://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30154-9/fulltext

iihttp://theconversation.com/why-shutting-down-chinese-wet-markets-could-be-a-terrible-mistake-130625

iiihttps://inews.co.uk/news/health/china-coronavirus-wuhan-visitors-officials-tracing-risk-1375444

ivhttps://www.marxists.org/deutsch/archiv/trotzki/1929/permrev/vorwort.html

vhttps://www.marxists.org/polski/lenin/1916/imperializm/12.htm

vihttps://news.mit.edu/2018/mit-thomas-piketty-calls-for-reduced-income-inequality-world-economic-history-congress-0809

viihttps://www.gov.pl/web/koronawirus/zamykamy-granice-przed-koronawirusem

viiihttps://www.kyivpost.com/business/business-update-march-12-foreigners-banned-from-entering-ukraine-import-and-export-problems.html

ixhttps://www.straitstimes.com/world/europe/coronavirus-denmark-registers-first-patient-death-has-827-confirmed-cases

xhttps://www.wsj.com/articles/italians-are-being-treated-as-a-risk-abroad-over-coronavirus-11582913454

xihttps://www.gov.pl/web/koronawirus/zamykamy-granice-przed-koronawirusem

xiihttps://www.independent.co.uk/news/world/americas/coronavirus-us-immigrants-ice-raids-trump-bernie-sanders-undocumented-healthcare-a9398816.html

xiiihttps://www.worldometers.info/coronavirus/#countries (data dostępu: 15 III 2020).

xivhttps://jacobinmag.com/2020/02/coronavirus-outbreak-italy-face-masks-panic-milan-fashion-week-lega

xvhttps://en.wikipedia.org/wiki/2020_coronavirus_pandemic_in_Italy#Spread_to_other_countries_and_territories

xvihttps://africatimes.com/2020/02/25/algerian-health-minister-confirms-first-covid-19-case/

xviihttps://belsat.eu/en/news/six-coronavirus-cases-in-belarus-ministry/

xviiihttps://www.reuters.com/article/health-coronavirus-cuba-idUSL1N2B501N

xixhttps://www.cadtm.org/IMF-conditionality-still

xxhttps://wellcome.ac.uk/press-release/sharing-research-data-and-findings-relevant-novel-coronavirus-covid-19-outbreak; https://www.wired.com/story/coronavirus-research-preprint-servers/; https://www.vice.com/en_us/article/z3b3v5/archivists-are-bypassing-paywalls-to-share-studies-about-coronaviruses; https://doi.org/10.1038%2Fd41586-020-00613-4; https://emcrit.org/ibcc/covid19/

xxihttp://www.radiohc.cu/en/noticias/salud/215872-no-coronavirus-cases-reported-in-cuba-as-the-country-reinforces-epidemiological-surveillance

xxiihttp://www.radiohc.cu/en/noticias/salud/216578-cuba-reports-first-cases-of-covid-19%C2%A0

xxiiihttps://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-cuba-confirmed/cuba-confirms-its-first-three-cases-of-coronavirus-idUSKBN20Z04G

xxivhttps://www.npr.org/2020/03/13/815307791/price-gouging-incidents-follow-coronavirus-outbreak?t=1584299314452

xxvhttps://oncubanews.com/en/cuba/cuba-keeps-its-borders-open-despite-covid-19-pandemic/

xxvihttp://www.radiohc.cu/en/noticias/nacionales/216603-jamaica-asks-cuba-for-100-nurses-to-help-it-fight-the-coronavirus

Społeczność

jednolity front