Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 28 gości.

Ryszard Rauba: O co walczymy ? - Deklaracja programowa Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (tzw. mała deklaracja, Warszawa, 1 marca 1943 roku)

PPR walczy i zwycięża

 
 
 
 
 
 
Dr Ryszard Rauba
Instytut Politologii
Uniwersytet Zielonogórski
 
 
 
 
O co walczymy ? - Deklaracja programowa Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej (tzw. mała deklaracja, Warszawa, 1 marca 1943 roku).
 
 
Na początku 1943 roku zmagająca się z hitlerowską nawałą Armia Czerwona odniosła zasłużenie wielkie zwycięstwo pod Stalingradem. Krwawe, wyniszczające walki o to przemysłowe, radzieckie miasto nad Wołgą toczyły się od lipca 1942 roku. Walczono dosłownie o każdą ulicę, o każdy dom, o każdą fabrykę w tym mieście, które w krótkim czasie stało się jednym, wielkim gruzowiskiem i cmentarzyskiem jednocześnie.
 

Okupione gigantycznymi stratami ludzkimi wielkie, heroiczne zwycięstwo Armii Czerwonej pod Stalingradem na przełomie stycznia i lutego 1943 roku spowodowało, iż Niemcy hitlerowskie ostatecznie straciły jakąkolwiek inicjatywę w rozpętanej przez siebie w czerwcu 1941 roku bandyckiej i barbarzyńskiej wojnie ze Związkiem Radzieckim. Klęska stalingradzka była bezdyskusyjnie momentem przełomowym II wojny światowej, swoistym początkiem końca III Rzeszy i jej prymitywnych, zwierzęcych, imperialistycznych rojeń o panowaniu nad światem.
 

Abstrahując od powyższych uwag klęska stalingradzka hitlerowców i dalsze militarne sukcesy Armii Czerwonej na froncie wschodnim zainspirowały Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej od ponad roku działającej w niezmiernie ciężkich wręcz ekstremalnych warunkach na terenie okupowanych przez hitlerowców ziem polskich i nieukrywającej przed polskim społeczeństwem swojej silnej wiary w potęgę militarną Armii Czerwonej do wydania w dniu 1 marca 1943 roku specjalnej deklaracji programowej zatytułowanej O co walczymy?. Była to tzw. mała deklaracja.
Komitet Centralny Polskiej Partii Robotniczej nie zamierzał ukrywać przed czytelnikami swojej ogromnej radości i autentycznego zadowolenia wręcz rozpierającej ich dumy z powodu odnoszonych przez Armię Czerwoną wspaniałych sukcesów militarnych na froncie wschodnim.
Kierownictwo PPR – u miało bowiem pełną świadomość, że każdy sukces militarny Armii Czerwonej nawet najmniejszy przyspieszał w znaczący sposób upragniony i wyczekiwany przez wszystkich umęczonych Polaków moment wyzwolenia spod krwawej, zdającej się nie mieć końca hitlerowskiej okupacji.
Stwierdzano w związku z powyższym: „Milowymi krokami zbliżamy się do zwycięstwa. Pod potężnymi ciosami Armii Czerwonej łamie się potęga hitlerowska. Wspaniałe zwycięstwa Związku Radzieckiego przyśpieszają ostateczną klęskę krwawego reżymu hitlerowskiego. Stalingrad, Rostów, Kursk, Charków – to kamienie milowe na drodze do wyzwolenia spod jarzma faszystowskiego” - podkreślano z wyczuwalną, dużą dawką optymizmu w pierwszym akapicie dokumentu i dodawano od razu tytułem koniecznego uzupełnienia i przypomnienia, że tymczasem na okupowanych ziemiach polskich „rozszerza się i wzmaga zbrojna nasza walka z najeźdźcą. Rośnie i cementuje się wspólny front całego narodu, przygotowującego ogólnonarodowe powstanie, by wypędzić rozbestwionego okupanta hitlerowskiego i wyzwolić (...) Polskę”. Wniosek KC PPR był prosty. Działania militarne Armii Czerwonej na froncie wschodnim miały być czynnie wspierane przez prężnie działający na terenie jeszcze okupowanego kraju ruch oporu. Dla KC PPR był swoisty warunek sine qua non zwycięstwa.
Kierownictwo PPR – u doskonale zdawało sobie sprawę, że zanim nastąpi moment wyzwolenia Polski spod okupacji hitlerowskiej bo uwzględniając przede wszystkim militarne sukcesy Armii Czerwonej na froncie wschodnim moment ten prędzej czy później nastąpić po prostu musiał wszyscy świadomi Polacy i Polki niekierujący się w swoich osądach politycznych jedynie wrogością do ZSRR musieli zmierzyć się wcześniej z dwoma, zasadniczymi w tej sytuacji pytaniami. Po pierwsze : „Jakie winny być pierwsze nasze kroki po proklamowaniu wolnej i niepodległej Ojczyzny ?”. Po drugie : „Co należy robić, by Polska była prawdziwie wolną i niepodległą, by nie powtórzył się rok 1918 ani 1939 ?”.
W przypadku drugiego pytania kierownictwu PPR – u – partii łączącej ściśle kontekst patriotyczny z orientacją marksistowsko – leninowską chodziło o przypomnienie czytelnikom tragicznej w skutkach klęski polskiej klasy robotniczej w jej walce o władzę w latach 1918 – 1919 oraz równie tragicznej w skutkach wrześniowej porażki z 1939 r.
Komitet Centralny PPR – u zamiast dwóch oddzielnych odpowiedzi na powyżej postawione dwa pytania zaproponował czytelnikom 10 – punktowy program: program koniecznych – jego zdaniem, głęboko demokratycznych przemian społeczno – polityczno – gospodarczych w przyszłej wyzwolonej spod okupacji Rzeczypospolitej.
Pierwszy punkt tego programu brzmiał następująco: „Unieważnić mandaty wszelkiego rodzaju mianowańców (komisarzy, starostów, wójtów itp.)1, wyłonić tymczasowe władze od rad gminnych i miejskich do rządu włącznie. Natychmiast przystąpić do przygotowań celem przeprowadzenia demokratycznych (pięcioprzymiotnikowych) wyborów do Zgromadzenia Narodowego (Konstytuanty) dla dokonania wyborów prezydenta i rządu, utrwalenia form ustrojowych i uchwalenia konstytucji”. Ten punkt KC PPR wyraźnie kierował pod adresem tzw. polskiego rządu emigracyjnego w Londynie, który opierał swoją legalność działania na nielegalnie uchwalonej skrajnie antydemokratycznej konstytucji kwietniowej z 1935 r.
 

W punkcie drugim zwracano z kolei uwagę, że po proklamowaniu wolnej i niepodległej Ojczyzny należało natychmiast „rozbroić i internować wszystkich Niemców, przybyłych do Polski po 1 września 1939 r. lub wrogo usposobionych do narodu polskiego, jak również agentów hitlerowskich. Organizować i uzbrajać milicję ludową, przystąpić do reorganizacji armii”. KC PPR wyraźnie przypominał w punkcie drugim jak ważną rzeczą jest należycie funkcjonująca i w należyty sposób dbająca o bezpieczeństwo państwa armia.
 

Punkt trzeci programu brzmiał następująco: „natychmiast uwolnić obywateli polskich z więzień, obozów koncentracyjnych i karnych. Organizować niezwłocznie powrót do kraju wywiezionych przez Niemców Polaków. Postawić pod sądy ludowe i doraźnie ukarać katów hitlerowskich i zdrajców narodu, nie skazanych na śmierć zatrudniać przy naprawianiu szkód wyrządzonych działaniami wojennymi. Postawić przed specjalny trybunał ludowy winowajców klęski wrześniowej (rząd Śmigłego – Becka)”.

W punkcie czwartym zaznaczano z naciskiem, że po proklamowaniu wolnej i niepodległej Ojczyzny należy „włączyć do państwa polskiego wszystkie ziemie polskie – na ziemiach spornych decyduje wola ludności. Uznać zasadę prawa narodów do samostanowienia o sobie. Znieść getta i ograniczenia obywatelskie dla Żydów. Ustalić dobrosąsiedzkie i sojusznicze stosunki ze wszystkimi narodami Europy, prowadzić politykę zagraniczną w oparciu o sojusz ze Związkiem Radzieckim”.
Punkt piąty w odróżnieniu od poprzednich brzmiał nad wyraz krótko. Jego treść była jednak niezmiernie ważna. Mianowicie po wyzwoleniu Polski należało zdaniem KC PPR „ogłosić pełną swobodę sumienia, słowa, druku, zgromadzeń i stowarzyszeń”.
 

Punkt szósty poruszał z kolei wyjątkowo istotny wręcz kluczowy wątek gospodarczy. Mianowicie zdaniem KC PPR po proklamowaniu wolnej i niepodległej ojczyzny koniecznie należało „skonfiskować wszystkie przedsiębiorstwa bankowe, przemysłowe, handlowe i rolne zagrabione przez Niemców. Podjąć starania o zwrot wywiezionego przez okupanta mienia polskiego; a) uspołecznić przedsiębiorstwa bankowe i wielkoprzemysłowe z wprowadzeniem kontroli nad produkcją uspołecznionych przedsiębiorstw przemysłowych przez komitety fabryczne; b) przywrócić dawnym właścicielom, szczególnie chłopom wysiedlonym z ich ojcowizny, ich gospodarstwa rolne, drobne przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe; c) wywłaszczyć bez odszkodowania gospodarstwa obszarnicze powyżej 50 ha i rozdzielić ziemię między chłopów małorolnych i robotników rolnych; d) wprowadzić 8 – godzinny dzień pracy i minimum płacy dla robotników i pracowników umysłowych. Zapewnić prawo do pracy dla wszystkich”.
 

W punkcie siódmym nakreślonego przez KC PPR programu podobnie jak w punkcie szóstym poruszono również wątek gospodarczy. Zaryzykować można w tym miejscu stwierdzenie, iż ówczesne kierownictwo PPR – u po prostu odbudowę Polski ze zniszczeń wojennych traktowało jako priorytet. Warto w tym miejscu także zwrócić uwagę, że w kontekście wątku gospodarczego ani razu nie pojawiło się w dokumencie odwołanie do socjalizmu. W ogóle termin socjalizm co ciekawe nie pada tu ani razu. Odczuwalne za to jest aż nazbyt antykapitalistyczne stanowisko KC PPR. Po proklamowaniu wolnej i niepodległej Ojczyzny należało – zdaniem KC PPR koniecznie, aby podnieść ją z gruzów „opracować wielki plan odbudowy i rozbudowy gospodarki narodowej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności elektryfikacji i uprzemysłowienia kraju, podniesienia rolnictwa na wyższy poziom i likwidacji głodu mieszkaniowego. Wprowadzić zasadę planowości we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego i kulturalnego”.
W punkcie ósmym poruszono wątek szkolnictwa i szeroko rozumianej edukacji dzieci i młodzieży. Po wyzwoleniu Polski należało – zdaniem KC PPR natychmiast : „uruchomić wszystkie szkoły i zakłady naukowe zamknięte przez Niemców. Zapewnić prawo do nauki dla wszystkich przez przestrzeganie zasady bez płatności nauki, począwszy od szkoły powszechnej do uniwersytetów włącznie, i usunięcie wszelkich przeszkód stawianych dzieciom ubogiej ludności”. KC PPR doskonale zdawał sobie sprawę, że po wyzwoleniu Polski wśród młodych ludzi zapanuje ogromny głód zdobywania wiedzy. Obowiązkiem nowej , powojennej Polski miało być jego całkowite zaspokojenie !!!
W punkcie dziewiątym KC PPR odniósł się z kolei do wątku służby zdrowia. Po proklamowaniu wolnej i niepodległej Ojczyzny należało bowiem jak najszybciej „ uruchomić wszystkie zakłady lecznicze zamknięte przez Niemców. Zapewnić prawo do leczenia się dla wszystkich przez wprowadzenie zasady bez płatności leczenia i lekarstw i przyjęcie lekarzy na etat państwowy”. W tym punkcie jak nie trudno zauważyć pojawiła się zapowiedź stworzenia publicznej, państwowej sprawnie działającej służby zdrowia. KC PPR dawał do zrozumienia wszystkim czytającym ten dokument, że na zdrowiu i na chorobie człowieka nikomu nie wolno było zarabiać. Służba zdrowia w planach KC PPR funkcjonowała przede wszystkim w kategoriach ofiarnej służby potrzebującemu człowiekowi a nie bezdusznemu rachunkowi ekonomicznemu.
Ostatni – dziesiąty punkt był wyraźnie ściśle powiązany ze swoim poprzednikiem. Zwracano w nim mianowicie uwagę, że należy natychmiast „szeroko rozbudować instytucje ubezpieczeń społecznych i przekazać im sanatoria i uzdrowiska. Zapewnić prawo do odpoczynku dla wszystkich , szczególnie dla inwalidów wojny i pracy i starców. Okazać pomoc i otoczyć opieką ofiary terroru hitlerowskiego i ich rodziny”.
W konkluzji dokumentu określanego dziś jako tzw. mała deklaracja kierownictwo PPR – u wprost samokrytycznie stwierdzało, że zaprezentowany w nim 10 – punktowy program to „program minimalny zarządzeń i przedsięwzięć , które winny być realizowane natychmiast”, i że „nie wyczerpuje on wszystkich dążeń i aspiracji robotników, chłopów i inteligencji Polski”.
Dokument z 1 marca 1943 roku zamykało jakże wymowne w swojej treści i nadal po latach skłaniające do głębokiej refleksji zdanie. Potwierdzało ono co warto podkreślić antykapitalistyczne stanowisko i patriotyczno - marksistowsko – leninowski światopogląd wyznawane przez KC PPR. Brzmiało ono następująco: „Rzeczą Zgromadzenia Narodowego (Konstytuanty) będzie przyjąć takie uchwały, by raz na zawsze położyć kres źródłom wojen imperialistycznych i wyzysku człowieka przez człowieka, by rozpocząć nową erę w życiu narodu: erę wolności i dobrobytu”.

Przypisy:
 

1KC PPR miał tu ma myśli funkcjonujący wówczas w podziemiu, konspiracyjny administracyjny aparat państwowy (tzw. Administracja Zastępcza). Aparat ten tworzony był w okresie okupacji hitlerowskiej przez Komendę Główną Armii Krajowej i tzw. Delegaturę Rządu emigracyjnego na kraj.

Ogłoszenia parafialne

Społeczność

UPA