Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 7 gości.
warning: Invalid argument supplied for foreach() in /home/v55575293/domains/1917.net.pl/public_html/modules/cck/content.module on line 1284.

PRL

n.d.

Warszawa: Setki milionów PLN rocznie dla wywłaszczonych burżujów. Miastu grozi bankructwo.

PKIN.jpg

Stołeczni urzędnicy skarżą się, że wypłacane byłym właścicielom gruntów i nieruchomości odszkodowania coraz bardziej obciążają budżet miasta.

Jarosław Urbański, 1956: Robotniczy zryw i święta pamięć

1956pomnik.jpg

Publikujemy, za portalem Internacjonalista tekst, który pokazuje jak kapitalistyczna władza w III RP piszę swoją wersję historii

Redakcja WR

Kolejna faza procesu byłych peerelowskich generałów

WRON.jpg

Sąd zwrócił pionowi śledczemu IPN sprawę trzech peerelowskich generałów - b. szefa Sztabu Generalnego WP gen. Floriana Siwickiego, b. wiceszefa MSW gen. Władysława Ciastonia i b. dyrektora z MSW gen.

Dariusz Zalega: Trockizm w PRL - zapomniana opozycja (cz. VI)

Solidarność

Rozdz. 6

 
 

Zbigniew Marcin Kowalewski, Dlaczego Gierkowi się nie udało

Edward Gierek

W niedzielę 20 grudnia 1970 r. o 8 wieczorem Edward Gierek pojawił się niespodziewanie na ekranach telewizorów jako nowy, przed chwilą wybrany w dramatycznych okolicznościach I sekretarz KC PZPR.

Ewa Balcerek i Włodek Bratkowski: Naszym zdaniem

Logo PZPR

Klasą robotniczą manipulowano przez cały okres PRL.

Dariusz Zalega: Trockizm w PRL - zapomniana opozycja (cz. IV)

trocki_palec.jpg

 
Latem 1972 zarysował się konflikt między francuską Internacjonalistyczną Organizacją Komunistyczną – główną siłą Międzynarodowego Komitetu, a Komitetem
Organizacyjnym Komunistów Europy Wschodniej. Po odejściu angielskiej sekcji, OCI postanowiła w miejsce Międzynarodowego Komitetu utworzyć Komitet
Organizacyjny, o luźniejszej strukturze. Przeciwstawili się temu trockiści wschodnioeuropejscy oraz hiszpańscy zarzucając OCI, że zamiast przekształcić MK w
strukturę bardziej scentralizowaną utworzyła heterogeniczny komitet. Skrytykowali także – nie bez podstaw – “narodowo-trockistowską” tendencję OCI. Grupy te
utworzyły Międzynarodową Ligę na rzecz odbudowy IV Międzynarodówki. Reakcja Pierre’a Lamberta i OCI była jedną z czarniejszych kart trockizmu –
przywódca opozycjonistów, Nagy został oskarżony o agenturalność jednocześnie wobec KGB i CIA!
Po zerwaniu z OCI grupa polska przyjęła nazwę Rewolucyjna Liga Robotnicza Polski, sama Liga na rzecz Odbudowy Międzynarodówki nazwała się po prostu “IV
Międzynarodówką”. Kolejne numery “Walki Klas” wypełniły się hurrarewolucyjnymi apelami, wzywającymi do tworzenia partii robotniczej i międzynarodówki w
obliczu “narastającej fali rewolucyjnej” 22. “Wypadki każdego dnia były zaskoczeniem dla samych robotników (wcześniejsze walki antybiurokratyczne – przyp.
DZ), ich izolacja w skali międzynarodowej i wewnątrz poszczególnych krajów, jak również prowadzenie bez koordynacji walki, w sposób brutalny uwidoczniły im
brak przygotowania. (...) Jedynym i centralnym czynnikiem przygotowania jest organizacja. Jest nią budowa partii (...)”. Jednakże kolejny numer WK wskazuje, że
taka partia istnieje już w Polsce: “jest nią IV Międzynarodówka oraz jej sekcja – RLRP, złożona z uczestników przeszłych walk, którzy wyciągnęli z nich wnioski”
23.
W reakcji na powstanie Komitetu Obrony Robotników “Walka Klas” pisała, że jest on punkt oparcia niewykształconego jeszcze liberalnego skrzydła biurokracji, że
dla biurokracji stanowi wentyl bezpieczeństwa, podobnie jak cały “centrystowski” nurt demokratyczny Modzelewskiego i Michnika. “Po tylu tragicznych
doświadczeniach, po tylu naukach i w chwili, kiedy klasa robotnicza usiłuje zerwać ze złudzeniami względem stalinizmu, jest rzeczą niezmiernie przykrą, lecz jakże
pouczającą widzieć jak byli marksiści, byli opozycyjni komuniści stają się dziś nie tylko ofiarą nowego podstępu biurokracji, ale – co więcej – sami w tę grę
wchodzą. Ich siły, talent oraz autorytet odważnych bojowników służą bezpośrednio utrzymaniu zagrożonej władzy biurokracji” 24.
Podobne stanowisko zajął w wywiadzie dla WK z czerwca 1978 Ludwik Hass (występujący w wywiadzie jako “towarzysz Z.”), który bezpośrednio określił KOR
jako “liberalny odłam polskiej biurokracji”. Przy okazji dostało się “Na lewo”, “które bez słowa komentarza przedrukowuje dokumenty KOR”. 25
Równocześnie jednak RLRP prowadziła aktywną kampanię w sprawie uwolnienia po Czerwcu 1976 polskich robotników. Jej centralnym hasłem było stare żądanie
powołania Komisji Śledczej Międzynarodowego Ruchu Robotniczego. W ramach kampanii w listopadzie 1976 odbyły się wiece organizowane przez “vargistów”
(od pseudonimu przywódcy tego odłamu trockizmu) w Barcelonie, Sztokholmie i Paryżu.
 
4.5 Edmund Bałuka i “Szerszeń”
Po zerwaniu z grupą Bekiera lambertyści nawiązali współpracę z przebywającym na emigracji Edmundem Bałuką. Był on przywódcą strajku w styczniu 1971 r. w
Stoczni Szczecińskiej im. Warskiego. Prowadził wówczas negocjacje ze strony strajkujących z Edwardem Gierkiem oraz premierem Piotrem Jaroszewiczem 26.
Mimo, że porozumienie gwarantowało nietykalność strajkującym wokół Bałuki zaczęła się zagęszczać atmosfera – szykany, zastraszanie, “przypadkowe pobicia”
ludzi z jego kręgu. W listopadzie 1972 Bałuka brał udział w zjeździe związku zawodowego metalowców w Katowicach, gdzie jako jedyny sprzeciwił się zapisaniu w
statucie związku zaproponowanej przez Gierka poprawki dotyczącej podległości związku partii. Został wówczas arbitralnie zwolniony z funkcji związkowych i
wyrzucony z pracy. W lutym 1973 r. “kupił” sobie możliwość nielegalnego opuszczenia Polski na statku płynącym na Zachód 27.
W Europie Zachodniej wspomagała Bałukę Konfederacja Wolnych Związków Zawodowych oraz francuski związek Force Ouvriere, gdzie duże wpływy mieli
lambertyści. Był on aktywny w ruchu solidarności z polską opozycją, udzielał licznych wywiadów (m.in. dla radia Wolna Europa), uczestniczył w wiecach i
dyskusjach publicznych dotyczących Polski. W Wielkiej Brytanii związał się z emigracyjną PPS, ale gdy w 1977 r. na stałe zamieszkał we Francji, zacieśniły się jego
kontakty z OCI. Wiosną tego roku, przy pomocy lambertystów, rozpoczął wydawanie pisma “Szerszeń”, które ukazywało się także w wersji francuskojęzycznej
(“Le frelon”), a od 1978 również w duńskiej (“Brombassen”).
Linię polityczną pisma dobrze oddaje artykuł wstępny w jego pierwszym numerze: “W totalitarnym zakłamaniu opinii publicznej stosowanym przez reżim PZPR w
Polsce, pozbawiając obywateli dostępu do prawdziwej informacji o sytuacji w kraju i na świecie, każdy głos wolny, głos prawdy jest podstawową potrzebą dla
kontynuowania walki o byt i wolność Narodu Polskiego. (...) generalną linią naszego biuletynu będzie polityczna walka o uwolnienie Polski spod okupacji
sowieckiej oraz zabezpieczenie demokratycznych i socjalistycznych form ustrojowych w przyszłej wolnej Polsce”. Przy czym chodzi o “socjalizm prawdziwy, nie
zadekretowany i przede wszystkim nie modelu Kremla, lecz Polski, zrodzony ze swobodnej dyskusji, zrodzony przez ścieranie się poglądów ugrupowań
lewicowych i zaaprobowany przez Naród, służący narodowi, a nie klasie aparatczyków PZPR” 28. Bałuka podkreślał, że pismo skierowane jest przede wszystkim
do “klasy robotniczej Polski, która stanowi podstawową siłę oporu przeciwko dyktaturze biurokratycznej aparatczyków PZPR”. Pozytywnie jednak odniósł się do
powstania “inteligenckiego” KOR, zapowiadając druk dokumentów komitetu 29. Dwie broszury z dokumentami KOR wydał zresztą w 1977 i 1980 r. w nakładzie
kilku tysięcy egzemplarzy Międzynarodowy Komitet Przeciwko Represjom, w którym główną rolę odgrywali lambertyści.
O stosunkowo dużej autonomii Bałuki wobec OCI świadczy fakt, że w “Szerszeniu” pisał o konkurencyjnym wobec “lambertystów” Komitecie Solidarności z
Robotnikami Polskimi, a jego artykuł ukazał się w “Na lewo”.
Bałuka sformułował w “Szerszeniu” trzynaście punktów programowych: “1. wolność kraju, 2. Zniszczenie monopolu PZPR, która nie reprezentuje interesów klasy
robotniczej, lecz jest służalczo podporządkowana KPZR, 3. Ewakuacja wojsk Kremla z terenów Polski, 4. Rozwiązanie sił represyjnych MSW, wzorowanych na
formacjach hitlerowskich SS i stalinowskich NKWD, 5. Niezależne Związki Zawodowe, niepodlegające żadnej partii politycznej, ani władzom
rządowo-administracyjjnym, 6. Parwo do strajku (zagwarantowane konstytucyjnie), 7. Gwarancja wolności osobistej, wolności zrzeszania się, wolności zgromadzeń
(zagwarantowane konstytucyjnie), 8. Wolność radia, prasy, TV, zniesienie cenzury (dotyczy również wszystkich publikacji pisarzy i literatów, 9. Powołanie Rad
Robotniczych we wszystkich zakładach pracy, które miałyby decydujące głos w sprawach socjalno-ekonomicznych przedsiębiorstw, 10. Zmiana ordynacji
wyborczej do Sejmu. Obecny Sejm jest parodią, gdyż nominanci w obecnym sejmie oklaskują tylko decyzje KC PZPR, 11. Zagwarantowanie prawem
konstytucyjnym, aby wojsko polskie i uzbrojone formacje MO nie interweniowały przeciw demonstracjom i strajkującym robotnikom, 12. Zagwarantowanie
konstytucyjnie autonomii Uniwersytetu i Wyższych Uczelni, 13. Unieważnienie zawartych traktatów krzywdzących Polskę w stosunku do ZSRR (w tym
unieważnienie układów z Jałty, Teheranu i Poczdamu)” 30.
Abstrahując od języka punktów widać wyraźnie wymieszanie w nim postulatów utopijno-geopolitycznych (“wolność kraju”, kwestia Jałty), z konkretnymi żądaniami
robotniczymi (wolne związki zawodowe, prawo do strajku) i demokratycznymi (wolność zgromadzeń, autonomia uniwersytetów). Trudno 13 punktów określić jako
trockistowskie, radykalizm części haseł łączy się z programem socjaldemokratyczno-reformistycznym. Mógł to być jednak pewien punkt wyjścia do późniejszego
rozwinięcia.
Przykładem zamieszania w sferze ideologicznej “Szerszenia” był apel zamieszczony w numerze piątym wzywający “robotników, studentów, członków KSS/KOR,
SKS, ROPCiO, PPN” do współpracy, “gdyż wolność Polski to nasza wspólna platforma działania”. Zbliżało to Bałukę do nurtu pepesowsko-niepodległościowego,
choć dużo radykalniejszego na polu społecznym: “Niech władze Rad Robotniczych Polski decydują w interesie całego narodu, wszystkich Polaków (...). Kapitaliści
okradają swoich robotników, a biurokraci swoich. Władza robotnicza obali te praktyki” 31.
Widać też sprzeczność, kiedy Bałuka z jednej strony akcentuje rolę klasy robotniczej (na okładce “Szerszenia” znajdowało się hasło: “Walka o władzę klasy
robotniczej może być prowadzona tylko przez samą klasę robotniczą”), a potem pisze: “zniszczenie reżimu biurokratycznego PZPR, zbudowanie podstaw
demokracji, marsz ku socjalizmowi wymaga jedności całego narodu polskiego” 32. Trzeba jednak pamiętać, że Bałuka był typem działacza, mówcy wiecowego, a
nie teoretyka. Stanisław Wądołowski, jego kolega ze stoczni, wspominał, że  “był dokładnie podobny do Leszka Wałęsy. Nie fizycznie, ale z charakteru, z
temperamentu” 33.
Kolejne numery “Szerszenia” świadczą jednak o częściowej ewolucji poglądów Bałuki. W 1979 pisał, że celem “Szerszenia” “było zgromadzenie wokół jego
programu szerokiej reprezentacji pracowników i działaczy  różnych tendencji ruchu robotniczego i demokratycznego, by prowadzić wspólną walkę wspólną walkę
przeciwko biurokratycznemu totalitaryzmowi, co pomogłoby też społeczeństwu polskiemu zbudować podstawy demokracji socjalistycznej” 34.
Bałuka był mocno zaangażowany w akcje solidarności ze wschodnioeuropejskimi opozycjonistami związkowymi. Brał udział  m.in we wspólnej konferencji
prasowej z opozycjonistami czechosłowackimi i rumuńskimi w obronie Władimira Klebanowa, który próbował w lutym 1978 zakładać w Donbasie wolne związki
zawodowe. Wraz z Władysławem Suleckim, założycielem WZZ-ów na Śląsku, który wyjechał do RFN, organizował kampanię w obronie Edmunda
Zadrożyńskiego, uwięzionego współpracownika “Robotnika”. W kwietniu 1980 w Paryżu odbyła się konferencja założycielska Komitetu Obrony WZZ-ów w
ZSRR i Europie Wschodniej, którego przewodniczącym wybrano Bałuka.
Nawiązał on też kontakty z redakcją szczecińskiej mutacji korowskiego “Robotnika”, czego efektem były przedruki artykułów z tego pisma w “Szerszeniu” oraz
rozpowszechniany w Szczecinie przez korowców list Bałuki do stoczniowców szczecińskich, w którym zwracał uwagę na konieczność wypracowania programu
politycznego, którego brakuje np. KOR-owi, do walki o “niepodległą i socjalistyczną Polskę”.
“Szerszeń” był wówczas przerzucany do Polski głównie przez trockistów z OCI. Jedyną ich poważniejszą wpadką było zatrzymanie przez polskie służżby
bezpieczeństwa w 1979 r. działacza OCI Philippe’a Riesa.
W marcu 1980 35 w Paryżu powstał Tymczasowy Komitet dla Stworzenia Polskiej Socjalistycznej Partii Pracy, który przyjął jako podstawę programową 13
punktów. Poprosił on o przyjęcie do Komitetu Organizacyjnego Lamberta, jako “polskiej grupy IV Międzynarodówki” 36.
 
Przypisy:
1. “Pewien polski etos... Rozmowy Dany Cohn-Bendita z Adamem Michnikiem”, “Kontakt”, nr. 6/88
2. Friszke Andrzej, “Opozycja polityczna w PRL 1945-80”, Aneks, Warszawa 1993, str. 231
3. Relacja Stefana Bekiera, w posiadaniu autora
4. Kuroń J., “Wiara i wina”, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1989, str. 267
 str. 267
5. “Iskra”, nr. 1
6. “Antytezy o nadziei”, Biblioteka Rewolucyjnego Marksizmu, Paryż 1973, str. 27 i 37
7. tamże, str. 34
8. tamże, str. 52
9. tamże, str. 72
10. Relacja Cyryla Smugi, w posiadaniu autora
11. “Na lewo”, nr 1
12. “Rouge”, 28, 29.07.76 – autor reportażu, korzystający z pomocy tłumacza, nie ustrzegł się przed kilkoma przekręceniami nazw polskich miast: Łódź występuje
więc w tekście jako Todz, Gdynia – Golnya, Płock – Pxock.
13. “L’opposition polonais et la classe ouvriere. Nouvelles rencontres”, “Rouge”, 19.10.76
14. Znaczący jest zamieszczony w “Na Lewo” komunikat Krajowej Komisji francuskiego Związku Zawodowego Pracowników Szkolnictwa (SNPCEN-FEN):
“Uważamy, że represje te są sprzeczne z zasadami socjalizmu i w konsekwencji mogą zaszkodzić walce robotników francuskich o przemianę społeczeństwa”.
15. relacja Stefana Piekarczyka, w posiadaniu autora
16. “O demokrację socjalistyczną”, Paryż 1978, str. 6
17. “Kiedy opisuje się ruch polityczny w krajach kapitalistycznych zaczyna się zazwyczaj od usytuowania go na szachownicy politycznej, między lewicą i prawicą,
reformistami i rewolucjonistami itd. Jest praktycznie niemożliwe sklasyfikowanie różnych nurtów polskiej opozycji analizując jej teksty według kryteriów zachodnich.
Wykorzystywanie lub też brak języka “marksistowskiego” oczywiście nie może być kryterium dyskryminującym, kiedy ocenia się tekst pochodzący z Europy
Wschodniej; nie można zapominać, że język “marksistowski” jest faktycznie językiem biurokracji, stąd niewielki entuzjazm, jaki wzbudza jego wykorzystywanie u
większości opozycjonistów.” (A. Dupain, “Situation et courants de l’opposition”, “Inprecor”, 9.06.77, nr. 8).
18. S. Horton, “Rezultaty “rewolucji nadziei”, “Na Lewo”, nr 6, luty 1978
19. P. Smoleński, “Kartka wolności”, “Gazeta Wyborcza”, 19.09.1997
20. “Walka Klas”, nr 4
21.“Walka Klas”, nr 5
22. “Rewolucja jest na porządku dnia. Klęska, dezorientacja i zniechęcenie należą do przeszłości. Europa znajduje się u progu wspólnej rewolucji mas Wschodu i
Zachodu” – wieszczono w “Manifeście IV Międzynarodówki do robotników, młodzieży, działaczy, studentów oraz do komunistycznej i socjalistycznej inteligencji
Związku Radzieckiego i pozostałych krajów zdobyczy socjalistycznych” (WK nr 12, listopad 1975).
23. “O nową partię proletariatu”, “Walka Klas”, nr 13, luty 1977
24. Tamże
25. Przy czym i tak nie jest to najgorsza ocena “Na Lewo”. Dla redakcji WK pismo to “perfidnie podszywa się pod trockizm” (WK, nr 14).
26. Na Zachód przemycono kasetę magnetofonową z nagraniem negocjacji, dzięki czemu ich tekst ukazał się w licznych pismach zachodnich oraz był
przedrukowywany przez polską emigrację. Tekst negocjacji w: Szejnert M., Zalewski T., “Szczecin. Grudzień – Sierpień – Grudzień”, Aneks, Londyn 1986
27. Ucieczkę Bałuce miał zaproponować przyjaciel, który pomógł mu w przepłaceniu urzędnika i wyrobieniu fałszywej książeczki żeglarskiej. Prawdopodobnie
jednak, co po latach sugerował też Bałuka, było to ukartowane przez Służbę Bezpieczeństwa.
28. “Szerszeń”, nr 1, 1977
29. W późniejszych numerach “Szerszenia” Bałuka krytykował jednak  elitarność i ograniczoność żądań KOR (“Opozycja intelektualna a klasa robotnicza” w:
“Szerszeń”, nr. 4 i 5).
30. “Szerszeń”, nr 1
31. “Rady robotnicze”, “Szerszeń”, nr 5
32. “Szerszeń”, nr 9
33. Szejnert M., Zalewski T., “Szczecin. Grudzień – Sierpień – Grudzień”, Aneks, Londyn 1986, str. 315
34. “Szerszeń”, nr 10-11/1979
35. “Szerszeń”, nr 14, czerwiec 1980
36. “Walka Klas”, nr 17, sierpień 1980
 

Tekst ukazał się w 2003 roku na portalu Lewica Bez Cenzury

Ogłoszenia parafialne

Społeczność

Amerykańska gospodarka 2008