Multimedia

Kto przegląda

W tej chwili stronę przegląda 0 użytkowników i 19 gości.

Jugosławia

Beata Karoń: Wojna NATO z Jugosławią

NATO

24 marca mija dwudziesta rocznica ataku NATO na Jugosławię.

Czarnogóra zostaje 29. członkiem NATO

nato_swastyka.jpg

W Waszyngtonie nastąpiło podpisanie przez delegację instrumentów akcesyjnych do NATO. Tym samym kraj ten stał się 29. członkiem Sojuszu Północnoatlantyckiego.

Zbigniew Marcin Kowalewski: Jugosławia między Stalinem a rewolucją

Jugosławia

Zbigniew Marcin Kowalewski
Jugosławia między Stalinem a rewolucją

--------------------

Jerzy J. Wiatr: Jugosłowiański wariant niestalinowskiego socjalizmu (cz. I)

Jugosławia

W wyniku drugiej wojny światowej Związek Radziecki stał się mocarstwem, którego potęga militarna i polityczna na szereg dziesiecioleci ważyć miała na losah świata, szczególnie obs

See video

3. Socjalizm samorządowy

Podstawową cechą jugosławiańskiego systemu socjalistycznego jest oparcie gospodarki i państwa na rozbudowanym samorządzie. W 1950 roku uchwalona została pierwsza ustawa wprowadzająca w Jugosławii system rad robotniczych, w których ręku znalazło się zarządzanie przedsiębiorstwami przemysłowymi. W ślad za tym poszło decentralizowanie planowania i coraz większe otwarcie gospodarki na mechanizmy rynkowe. Aczkolwiek państwo zachowało wiele funkcji kontrolnych, system gospodarczy Jugosławii zaczął – już w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych – wyraźnie ewoluować w kierunku innego niż radziecki modelu gospodarczego [23]. Samorząd stać się miał nie tylko podstawą życia gospodarczego, lecz także zasadą organizacyjną państwa. Wprowadzona została dość szeroka decentralizacja administracji, przy czym podstawowe jednostki organizacji terenomej – komuny – uzyskały samodzielność gospodarczą [24]. W wyniku reformy administracyjnej stworzono system oparty na silnych  jednostkach terenowych („komunach”), których w roku 1963 było 548; największe miasta podzielone były na komuny, zaś rada miejska kontynuowała  wówczas działalność kilku komun. Najistotniejszą cechą komun jugosławiańskich – w odróżnieniu od jednostek administracji terenowej w innych krajach socjalistycznych – jest ich autonomia, w tym prawo prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej . Daje to realną treść politycznym strukturom władzy na poziomie komun, to jest przede wszystkim zgromadzeniu i jego organom.
 
Samorząd stał się więc podstawą nie tylko systemu ekonomicznego, lecz także administracyjnego. W 1966 roku nastąpiło korzystne dla dalszych reform przesilenie polityczne, w wyniku którego utracił władzę dotychczasowy wiceprezydent Jugosławii Aleksander Rankowić, wokół którego skupiły się siły polityczne niechętne dalej idącym przemianom systemu jugosławiańskiego [25].
 
Po jego upadku reformy zostały pogłębione. Z jednej strony rozszerzono samodzielność przedsiębiorstw i komun, z drugiej zaś – co było ważniejsze – poważnie zwiększono samodzielność republik wchodzących w skład Jugosławii. Jugosławia stała się w całej pełni organizamem opartym na zasadach samorządności.
 
Samorządność ta traktowana jest w jugosławiańskiej teorii socjalizmu jako podstawowy warunek wyzwolenia pracy a więc realizacji podstawowego celu socjalizmu, jakim jest przezwyciężenie alienacji. Edward Kardelj wielokrotnie podkreślał, że Jugosławia nie stworzyła w tym względzie jakiegoś idealnego rozwiązania, ale zarazem kładł nacisk na to, że droga jugosławiańska jest najbardziej ze wszystkich dotąd znanych  konkretnym krokiem na rzecz likwidacji alienacji, wyzwolenia człowieka pracy [26]. W prawie do samorządności teoretycy jugosławiańscy widzą nowe prawo człowieka, nie mniej ważne niż te prawa człowieka, które wcześniej zostały skodyfikowane i weszły do akceptowanych uniwersalnie norm moralnych i prawnych. „Samorząd – pisał jeden z najwybitniejszych politologów jugosławiańskich , Jovan Dżordżevi – nie jest po prostu sumą nowych aktywnych i pozywytywnych wolności ludzkich i praw, nie tylko jest gwarancją innych wolności i praw politycznych i obywatelskich . Jest to system społeczno-polityczny, który w sobie samym wytwarza socjologiczne podstawy i gwarancje systemu wolności i praw, które mają być chronione, ale także stale rozszerzane i wzbogacane o nowe wartości” [27].
 
Jugosławiański system samorządowy jest przedmiotem ożywionych dyskucji, Jego obrońcy, zwłaszcza Kardelj, podkreślają przede wszystkim wolnościowy aspekt systemu samorządowego. Krytycy idą w dwóch kierunkach. Jedni zwracają uwagę na to, że system samorządowy wskutek zachowania znacznego zakresu ingerenji państwa nie pozwolił Jugosławii na stworzenie rzeczywiście efektywnego mechanizmu gospodarczego i stał się z czasem przyczyną (lub jedną z przyczyn) przewlekłego kryzysu gospodarczego lat osiemdziesiątych [28]/ Inni podkreślają to, że system jugosławiański w swej istocie, w swym rzeczywistym działanmiu był i jest mniej samorządowy niż wynikałoby to z norm prawnych i zasad ideologicznych. [29].
 
Zarzut ten wymaga dokładniejszego rozpatrzenia. Istota rzeczy sprowadza się do tego, że za strukturą systemu samorządowego kryje się mechanizm polityczny państwa jednopartyjnego, w którym Komunistyczna Partia Jugosławii, a od 1952 roku, gdy nastąpił zmiana nazwy, Związek Komunistów Jugosławii sprawuje pełną kontrolę polityczną. Teoretycy jugosławiańscy nie przeczą temu faktowi, chociaż podkreślają demokratyczny mechanizm działania ZKJ [52]. Prezydent Tito deklarował w swoim czasie, że w perspektywie historycznej nie tylko państwo, ale i partia komunistyczna będą „obumierać [31]. Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. W 1971 roku, gdy w kierownictwie Związku Komunistów Chorwacji wystąpiły silniejsze tendencje na rzecz zwiększenia samodzielności tej republiki (czego w jeszcze większym stopniu żądali studenci i intelektualiści chorwaccy) i gdy na tym tle doszło do znacznych napięć między republikami, Tito rzucił swój autorytet na szalę opowiadając się między innymi za zwiąkszeniem roli partii i jej zwartością [32]. W tym okresie osobisty autorytet prezydenta, a także opowiedzenie się po jego stronie armii, wystarczyły, by spowodować falę rezygnacji lub wymuszonych dymisji kierownictw poszczególnych republik i wzmocnienie kierowniczej roli ZKJ w skali całej federacji [38]/ Ten sposób rozwiązania kryzysu politycznego przypomniał jednak, że w jugosławiański system samorządowy wbudowany został układ zabezpieczający w postaci partii, a także wojska podlegającego władzom federalnym i aparatu bezpieczeństwa.
 
 
Nie sądzę jednak, by z istnienia tych mechanizmów można było wnioskować, iż jugosławiański system samorządowy był li tylko fasadą. Gdy powstał, był bezspornie daleko idącym odrzuceniem totalitarnych cech stalinizmu i nadawał ówczesnej Jugosławii najbardziej wolnościowy charakter z wszystkich państw socjalistycznych. Na jego funkcjonowaniu ciążyły te ograniczenia jednopartyjnego systemu politycznego, o których już poprzednio była mowa. Nie zmienia to faktu, że system ten dawał obywatelom Jugosławii więcej wolności i więcej możliwości współrządzenia, niż to miało miejsce w innych systemach jednopartyjnych. Jugosławia – właśnie dzięki oparciu się na rozwiązaniach samorządowych – uniknęła własnej wersji stalinizmu. Nie znaczy to jednak, by Jugosławia uniknęła wielu napięć i sprzeczności wynikająych  właśnie z braku pluralistycznej, wielopartyjnej demokracji. Piętą achillesową jej systemu politycznegobyła od początku stawała się coraz bardziej kwestia narodowa.
 
DALSZA CZĘŚĆ TEKSTU

Josip Broz Tito: Zadania Partyzantów Jugosławii

Tito_with-popovic.jpg

Zmarły dokładnie 30 lat temu Josip Broz Tito
(7.05.1892-4.05.1980, na zdjęciu po lewej stronie)

Ogłoszenia parafialne

Społeczność

Dobry kułak